AI leren gebruiken begint met veilig kunnen experimenteren

De EduGenAI-pilot biedt meer dan de mogelijkheid om AI-toepassingen te testen. Het is ook een kans om medewerkers vertrouwd te maken met AI, veilig te experimenteren en als organisatie te leren hoe we onze eigen kennis en gegevens verantwoord beschikbaar kunnen stellen.

EduGenAI, AI-geletterdheid en de verantwoordelijkheid van onderwijsorganisaties.

De kickoff van de EduGenAI-pilot bij Yonder was voor mij aanleiding om eens wat verder te kijken dan de afzonderlijke usecases. Natuurlijk is het interessant om te ontdekken wat AI kan betekenen voor ons onderwijs en onze bedrijfsvoering. Maar volgens mij ligt er een minstens zo belangrijke uitdaging: leren hoe we als organisatie met AI willen en moeten omgaan.

We hebben het vaak over de mogelijkheden van AI. Over tijdwinst, betere ondersteuning en het automatiseren van werkzaamheden. Maar hoe goed kennen onze medewerkers de technologie eigenlijk? Begrijpen ze hoe AI tot een antwoord komt, waar de beperkingen liggen en wanneer ze een uitkomst juist niet moeten vertrouwen?

Dat vraagt om meer dan het beschikbaar stellen van een AI-toepassing.

Eerst leren, dan toepassen

Ik vind het belangrijk dat medewerkers zelf ervaring kunnen opdoen met AI. Niet alleen door een demonstratie te bekijken of een instructie te volgen, maar vooral door ermee te werken. Vragen stellen, toepassingen uitproberen, fouten maken en ontdekken waar AI wel en niet bij helpt.

Daarvoor heb je een veilige omgeving nodig. Een plek waar medewerkers kunnen experimenteren zonder dat ze zich voortdurend zorgen hoeven te maken over het delen van persoonsgegevens, vertrouwelijke informatie of bedrijfsgegevens met externe partijen.

Dat is ook een belangrijk uitgangspunt van EduGenAI. Het initiatief van SURF en Npuls richt zich op het ontwikkelen van een veilige en verantwoorde AI-voorziening voor het vervolgonderwijs. Daarbij gaat het niet alleen om technologie, maar ook om kennis delen, experimenteren en een lerende cultuur rond AI stimuleren.

AI-geletterdheid is geen vrijblijvende keuze

De Europese AI Act maakt dit onderwerp extra relevant. Artikel 4 verplicht organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van medewerkers ondersteunen. Deze verplichting geldt sinds 2 februari 2025.

Ik vind dat een belangrijk uitgangspunt. AI-geletterdheid betekent voor mij niet dat iedereen moet begrijpen hoe een taalmodel technisch is opgebouwd. Het betekent wel dat medewerkers voldoende kennis en inzicht ontwikkelen om AI bewust te gebruiken, de uitkomsten kritisch te beoordelen en de risico’s te herkennen.

Een veilige experimenteeromgeving kan daar een belangrijke bijdrage aan leveren. Niet als vervanging van opleiding en begeleiding, maar als praktische manier om kennis en ervaring op te bouwen.

De verbinding met onze eigen gegevens

Vanuit mijn werk binnen Datamanagement kijk ik ook naar een andere kant van deze ontwikkeling. AI wordt pas echt interessant wanneer we onze eigen kennis en informatie op een goede manier kunnen benutten.

Binnen Yonder beschikken we al over veel gegevens en informatie, onder andere in Microsoft Fabric. We hebben datamodellen, definities en informatie die zorgvuldig zijn opgebouwd. Het lijkt mij logisch om te onderzoeken hoe we deze bestaande informatie gecontroleerd beschikbaar kunnen maken voor AI-toepassingen.

Daarbij moeten we wel kritisch blijven. Welke gegevens worden gebruikt? Zijn ze betrouwbaar en actueel? Welke autorisaties gelden? En kunnen we achteraf herleiden waarop een antwoord is gebaseerd?

Een antwoord dat overtuigend klinkt, is immers niet automatisch een juist antwoord.

Ik zie hier een belangrijke verbinding tussen AI, Datamanagement en informatievoorziening. We moeten voorkomen dat we naast onze bestaande informatievoorziening allerlei nieuwe datasilo’s creëren. Liever bouwen we voort op de kennis en gegevens die we al hebben, met duidelijke afspraken over toegang, kwaliteit en verantwoordelijkheid.

Wat willen we met de pilot bereiken?

Voor mij heeft de EduGenAI-pilot daarom twee kanten. Aan de ene kant willen we ontdekken welke toepassingen daadwerkelijk iets toevoegen aan het onderwijs en de bedrijfsvoering. Aan de andere kant moeten we als organisatie ervaring opbouwen en medewerkers vertrouwd maken met AI.

Die doelen horen bij elkaar. We kunnen niet verwachten dat medewerkers verantwoord met AI omgaan als ze nooit de gelegenheid krijgen om ermee te werken. Tegelijkertijd kunnen we niet zomaar iedereen toegang geven tot allerlei AI-toepassingen zonder na te denken over privacy, beveiliging en de informatie die beschikbaar wordt gesteld.

Ik hoop daarom dat de pilot niet alleen concrete usecases oplevert, maar ook bijdraagt aan een bredere ontwikkeling binnen Yonder: een organisatie die begrijpt wat AI kan, weet waar de grenzen liggen en bewust keuzes maakt over het gebruik ervan.

AI beschikbaar stellen is niet zo moeilijk. Er op een verstandige manier mee leren werken, daar zit voor mij de echte uitdaging.

Bronnen

  1. Npuls – Veelgestelde vragen over EduGenAI. De uitgangspunten rond veilig experimenteren, eigen data en een lerende AI-cultuur.
  2. Europese Commissie – AI literacy, Article 4. De wettelijke verplichting rond AI-geletterdheid en de actuele toelichting.